Dni Polskie to największe doroczne przedsięwzięcie Związku Polaków w Rumunii. Od 26 lat łączy sympozjum na temat szeroko pojętych relacji polsko-rumuńskich na przestrzeni wieków oraz imprezy kulturalne. Tegoroczne 26. Dni Polskie odbyły się w dniach 20-23 sierpnia 2025 roku w Suczawie, Moarze i w Nowym Sołońcu.
Dni Polskie wieczorem 20 sierpnia w Domu Polskim w Moarze otworzył prezes Związku Polaków w Rumunii i poseł reprezentujący polską mniejszość w Parlamecie Rumunii Gerwazy Longher. Obok uczestników Dni Polskich i przedstawicieli środowisk polonijnych w otwarciu udział wzięli także goście: senator Halina Bieda z Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą i przewodniczący tej komisji senator Bogdan Borusewicz, dyrektor Instytutu Polskiego w Bukareszcie Natalia Mosor, konsul RP w Bukareszcie Artur Tarasewicz oraz przewodniczący Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych Edward Trusewicz z Litwy. Władze samorządowe reprezentowała wicewojewoda suczawski Camelia Damian. Byli z nami także reprezentujący prawosławne Arcybiskupstwo Suczawy i Radowiec ks. Mihai Cobziuc oraz kapelan Polaków z diecezji Jassy ks. Stanisław Jan Kucharek.
Otwarcie Dni Polskich uświetnił recital duetu gitarowego Duo Kitharsis – Alexandry i Dragoșa Horghidan z Konstancy. Zagrali oni głównie utwory Fryderyka Chopina we własnych aranżacjach, a także utwory Karola Mikulego, Cipriana Porumbescu, Cătălina Ștefănescu-Pătraşcu, Grigorașa Dinicu i Iosifa Ivanovicia. Duo Kitharsis wystąpił już podczas Dni Polskich w roku 2021. Była to jednak edycja pandemiczna, bez udziału gości z Polski. I dokładnie tak samo jak wtedy oczarowali publiczność swoją wirtuozerią. Podczas otwarcia można było także zobaczyć wystawę poświęconą polskiemu uchodźstwu do Rumunii we wrześniu 1939 roku pod tytułem „Rumunia – Polaków azyl i tranzyt do walki o wolność”, przygotowaną przez Instytut Polski w Bukareszcie. Jej autorem jest prof. Henryk Walczak z Uniwersytetu Szczecińskiego, którego gościmy od lat podczas Dni Polskich i sympozjum.
Następnego dnia w Muzeum Narodowym Bukowiny odbył się wernisaż wystawy polskiej artystki fotografki Justyny Mielnikiewicz, poświęconej Polakom na Bukowinie. Wystawę pt. „Były trzy siostry, ale tylko dwie koszule” zrealizował Instytut Adama Mickiewicza – działająca od 2000 r. narodowa instytucja kultury, której celem jest budowanie trwałego zainteresowania polską kulturą na świecie poprzez międzynarodową wymianę kulturalną. Wystawa powstała w ramach Sezonu Kulturalnego Polska-Rumunia 2024/2025, będącego cyklem wydarzeń artystycznych w tych dwóch krajach partnerskich, odbywająch się na przestrzeni osiemnastu miesięcy. Sezon Kulturalny Polska-Rumunia 2024/2025 jest efektem współpracy polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Instytutu Adama Mickiewicza wspartych przez Instytut Polski w Bukareszcie oraz rumuńskiego Ministerstwa Kultury i Rumuńskiego Instytutu Kultury. W trakcie trwania Sezonu odbywało się kilkadziesiąt wydarzeń muzycznych, teatralnych, filmowych, wystawienniczych i literackich. Wystawa „Były trzy siostry, ale tylko dwie koszule” prezentowana była w Narodowym Muzeum Rumuńskiego Chłopa w Bukareszcie podczas inauguracji Sezonu w marcu 2024 r., a następnie w Muzeum Etnograficznym w Warszawie, a teraz – dzięki współpracy Instytutu Adama Mickiewicza i Muzeum Narodowego Bukowiny w partnerstwie ze Związkiem Polaków w Rumunii – wróciła do miejsca, w którym powstały fotografie. Ich autorka Justyna Mielnikiewicz od 2002 r. na stałe mieszka w stolicy Gruzji – Tbilisi. Regularnie współpracowała z międzynarodowymi redakcjami m.in.: „The New York Times” oraz „Eurasianet.org”, „Newsweek”, „Le Monde” czy „Stern”. Jest laureatką wielu prestiżowych nagród. Fotoreportaż „Były trzy siostry, ale tylko dwie koszule” jest podróżą przez wielokulturowość rumuńskiej Bukowiny, regionu zamieszkałego przez przedstawicieli wielu kultur, które przenikają się wzajemnie i inspirują. Kluczowymi elementami w projekcie są portrety, pejzaże i kontekst rumuński oraz tło historyczne. Justyna Mielnikiewicz swój fotoreportaż stworzyła wokół codziennego życia mieszkańców, towarzysząc im podczas uroczystości religijnych, dożynek czy szkolnych konkursów. Bardzo ważnym aspektem było również poznawanie ich indywidualnych historii.
Wystawę otworzyła Natalia Mosor z Instytutu Polskiego w Bukareszcie, który jest partnerem Instytutu Adama Mickiewicza w realizacji Sezonu Kulturalnego Polska-Rumunia 2024-2025, prezes Związku Polaków w Rumunii Gerwazy Longher oraz wicedyrektor Muzeum Narodowego Bukowiny Doina Maria Creangă. Oprócz gości z Polski: senatorów Haliny Biedy i Bogdana Borusewicza oraz konsula Artura Tarasewicza na wenisaż przybyli także przedstawiciele władz samorządowych: wojewoda Traian Andronachi i wicewojewoda Camelia Damian oraz wiceprzewodniczący Rady Województwa Suczawa Nicolae Robu. Były także „trzy siostry” – Jadzia, Haliusia i Gieńcia, których historia tak bardzo zainspirowała autorkę wystawy.
Tego samego dnia wieczorem dla uczestników Dni Polskich organizatorzy przygotowali w audytorium Josepha Schmidta Uniwersytetem Stefana Wielkiego w Suczawie pokaz filmu „Kumotry” w reżyserii Emilii Śniegoskiej, wyprodukowany przez Vision House Productions przy wsparciu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Instytutu Adama Mickiewicza i Emilii Śniegoskiej. Bohaterkami filmu są tytułowe kumotry, mieszkanki polskiej wsi Plesza. Widzowie mogą uczestniczyć w ich codziennym życiu, troskach, rozmowach prowadzonych gwarą, co stanowi niezwykły walor tego filmu. Jego uniwersalny przekaz, mówiący o przyjaźni, o życiu w zgodzie z przyrodą, oddany w sposób pełen ciepła i humoru zapada głęboko w pamięć i w serce. Na pokaz filmu przyjechała także grupa mieszkańców Pleszy, zaangażowanych w powstawanie filmu. Byli też członkowie kapeli ludowej „Trandafir” z Calafindești, występującej w filmie. W imieniu jednego z producentów – Instytutu Adama Mickiewicza – film zaprezentowała dyrektor Instytutu Polskiego w Bukareszcie Natalia Mosor. Po projekcji oklaskom nie było końca. Widzowie przyjęli film ciepło i ze wzruszeniem. Po nim długo rozmawiali z reżyserką. Pokaz możliwy był dzięki współpracy z Instytutem Adama Mickiewicza.
Zaraz po wernisażu wystawy Dni Polskie przeniosły się na dwa kolejne dni do sal konferencyjnych hotelu Conacul Domnesc na polsko-rumuńskie sympozjum naukowe, które jest nierozłącznym elementem Dni Polskich. W tym roku zatytułowane było „Bliżej siebie. O relacjach polsko-rumuńskich na przestrzeni dziejów”. W jego ramach obradowali historycy, językoznawcy, literaturoznawcy, etnografowie, historycy kultury z Polski, Rumunii, Ukrainy i Republiki Mołdawii. Zaprezentowali 42 referaty w trzech panelach: W kręgu historii, W kręgu kultury i literatury oraz W kręgu problematyki bukowińskiej. Obrady rozpoczęły się sesją poświęconą najdawniejszym relacjom polsko-mołdawskim z okazji przypadającej w tym roku 550. rocznicy bitwy pod Vaslui. Część tę moderowała prof. Ilona Czamańska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Podsumowanie sympozjum 22 sierpnia w godzinach wieczornych poprowadzili członkowie Komitetu doradczego do spraw naukowych Dni Polskich, do którego Związek Polaków w Rumunii zaprosił grono naukowców dobrze zaznajomionych z suczawskimi spotkaniami, powołanego w celu wsparcia organizatorów w naukowym rozwijaniu tego ważnego przedsięwzięcia. W skład komitetu wchodzą: prof. Ilona Czamańska, prof. Helena Krasowska, dr Karina Stempel-Gancarczyk, prof. Constantin Geambașu, prof. Krzysztof Nowak i dr Bogdan Alexandru Schipor.
Tuż przed podsumowaniem głos zabrał także dyrektor suczawskiej filii Archiwów Państwowych Mihail Gabriel Chiricheș, który opowiedział o planowanej na listopad wystawie dokumentów znajdujących się w suczawskim archiwum, dotyczących relacji polsko-mołdawskich, polsko-rumuńskich oraz polskiej mniejszości, co spotkało się z dużym zainterowaniem ze strony zwłaszcza polskich historyków.
Zaraz po podsumowaniu odbyła się prezentacja najnowszych tłumaczeń i publikacji poświęconych tematyce polsko-rumuńskiej, wydanych w ostatnim roku w Polsce i w Rumunii. Warto w tym miejscu wymienić chociaż kilka z nich. Swoje książki zaprezentowali sami autorzy, jak Helena Krasowska („Polish Highlanders in Carpathian Bukovina: A Sociolinguistic and Lexical Study” i „Polacy w Naddniestrzu. Świadectwo zanikającego dziedzictwa”) czy Danuta Roman („Dragostea unui print. Hotel Lambert. Miłosc ksiecia. Hotel Lambert”). Pre-book swojej najnowszej książki – „Historia księstwa Wołoszczyzny” zaprezentowała także prof. Ilona Czamańska. Tłumacz Vasile Moga pokazał kilka ważnych wydanych w ostatnim czasie przekładów z polskiej literatury: „Kariera Nikodema Dyzmy” Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, „Karierowicz” Józefa Mackiewicza, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego – wszystkie przetłumaczone przez prof. Constantina Geambașu oraz przełożony przez kolektyw tłumaczy zbiór esejów Mieczysława Dąbrowskiego „Postmodernism în acțiune”, wydany z pomocą Związku Polaków w Rumunii. Trzy kolejne pozycje, wydane w tym roku przez Związek Polaków w Rumunii, czyli materiały z ubiegłorocznego sympozjum „Droga do solidarności. Relacje polsko-rumuńskie na przestrzeni wieków. Calea spre solidaritate. Relații polone-române de a lungul timpului”, album poświęcony Zespołowi Górali Czadeckich „Sołonczanka” oraz kolejny tom Jana Bujaka „Kronika bukowińskich Polaków 1896-1900” zaprezentowali natomiast prof. Krzysztof Nowak z Uniwersytetu Śląskiego i prof. Jarosław Durka z Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego.
Podsumowanie zakończyły wystąpienia gości, którzy tego dnia dołączyli do Dni Polskich: Ambasadora RP w Bukareszcie JE Pawła Solocha i wicemarszałka województwa podkarpackiego Piotra Pilcha. Mówił także w imieniu całej delegacji Jerzy Fedorowicz – przewodniczący Komisji ds. Współpracy z Polakami i Polonią za granicą Sejmiku Województwa Małopolskiego.
Dzień 23 sierpnia w całości poświęcony był polonijnym dożynkom w Nowym Sołońcu, podczas których to goście mogli bliżej poznać gospodarzy.
Dni Polskie zorganizował Związek Polaków w Rumunii z funduszy publicznych przyznanych przez Sekretariat Generalny Rządu Rumunii – Departament Relacji Interetnicznych. Tegoroczna edycja została również wsparta przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej.
Partnerem Związku Polaków w Rumunii był tradycyjnie już Instytut Polski w Bukareszcie, a także Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie oraz Muzeum Narodowe Bukowiny i Uniwersytet Stefana Wielkiego w Suczawie. Dziękujemy także firmie SC Maspex Romania SRL, która także w tym roku wsparła Dni Polskie swoimi produktami.
Elżbieta Wieruszewska-Calistru
Fot. Iuliana Agneșca Dascălu, Artur Ostrovschi
