DZIECI BUKOWINY – Dompolski

Już po raz dziesiąty gościnne progi Domu Polskiego w Suczawie oraz Szkoły Podstawowej w Pojana Miculi witały uczestników kolejnej edycji konferencji i warsztatów metodycznych w ramach projektu „Dzieci Bukowiny”.

W ciągu trzech dni, począwszy od poniedziałku 21 do wtorku 23 października odbyła się konferencja z udziałem przedstawicieli szkół objętych projektem, nauczycieli nauczania początkowego, przedszkolnego oraz polonistów pracujących w tych szkołach oraz warsztaty metodyczne poprowadzone przez metodyków ORPEG (Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą) z Polonijnego Centrum Nauczycielskiego w Lublinie.

Konferencja rozpoczęła się prezentacjami multimedialnymi obrazującymi działania poszczególnych szkół w ramach projektu „Dzieci Bukowiny”, którym z dużym zainteresowaniem przyglądali się uczestnicy spotkania. Były to, przede wszystkim, wyjazdy integracyjne i krajoznawcze do Polski. Wspólne wakacyjne przeżycia, nauka i zabawa zaowocowały niezatartymi wspomnieniami, korespondencją uczestników i, być może długoletnimi, przyjaźniami.

Następnie uczestnicy konferencji wysłuchali prelekcji wizytatorek z Wojewódzkiego Kuratorium w Suczawie Laurenții Hacman i Eleny Manueli David „Postawy i komunikacja” przeznaczonej dla dyrektorów szkół. Zapoznały również uczestników konferencji z tendencjami współczesnego pojmowania roli dyrektora szkoły jako jej menadżera oraz modelami i stylami zarządzania placówką oświatową. Zmiany zachodzące w rumuńskim prawie oświatowym omówiła natomiast Elvira Codrea – doradca w Ministerstwie Edukacji, Badań, Młodzieży i Sportu ds. Języka ukraińskiego i polskiego.

Dodatkowo do udziału w spotkaniu została zaproszona grupa uczniów z Colegiul Național „Petru Rareș” w Suczawie, która realizuje szkolny projekt pod hasłem: „Dzieje mniejszości polskiej z terenu województwa Suczawa”. W tej fazie konferencji 16 zaproszonych uczniów pozostających pod opieką trojga nauczycieli z Colegiul Național „Petru Rareș” miało okazję zadawać zebranym pytania dotyczące mniejszości polskiej w Rumunii.

Niekwestionowanym ekspertem w tej dziedzinie pozostaje pani Stanisława Jakimowska, długoletnia prezes Stowarzyszenia Polaków w Suczawie oraz redaktor naczelna Pisma Związku Polaków w Rumunii „Polonus”. Pytania miały charakter niezwykle rzeczowy i dotyczyły najważniejszych kwestii, takich jak: historia przybycia i osiedlenia się Polaków na Bukowinie, czy też kultura, obyczaje i tradycje polskiej mniejszości narodowej. Pytania nie dotyczyły jednak jedynie przeszłości – młodzież interesowała się także współczesną sytuacją Polaków w Rumunii. Uczniów zaciekawiła również współpraca z władzami lokalnymi, a w związku z tym ustawodawstwo Rumunii dotyczące mniejszości narodowych. Palącym problemem ostatnich lat, dotyczącym Polaków nie tylko w Rumunii, ale także w kraju przodków, stały się wyjazdy „za chlebem”. Uczniowie pytali o strukturę tych wyjazdów ze względu na płeć, ich kierunki i perspektywy powrotów po latach pracy za granicą.

Niezwykle budującym faktem jest aktywny udział młodych, zaangażowanych w szkolny projekt „Dzieje mniejszości polskiej z terenu województwa Suczawa”, zwłaszcza że przyszłość środowiska polskiego powinna wynikać i opierać się na znajomości przeszłości rodaków na Bukowinie. Przeszłości stawiającej przed przybyłymi na te ziemie Polakami trudne wyzwania, wymagające żmudnej, mozolnej pracy i wielkiej ofiarności.

Ostatnim elementem pierwszego dnia konferencji było szkolenie dla nauczycieli języka polskiego, nauczycieli przedszkolnych i nauczania początkowego ze szkół objętych projektem „Dzieci Bukowiny” prowadzone przez metodyków, nauczycieli konsultantów ORPEG Polonijnego Centrum Nauczycielskiego z Lublina – państwa: Małgorzatę Małyskę oraz Jacka Szpunara.

Przez kolejne dwa dni szkolenia odbywały się w Gimnazjum im. Krystyny Bochenek w Pojanie Mikuli. Spotkania metodyczne miały na celu nie tylko wymianę doświadczeń, zapoznanie środowiska nauczycieli z nowinkami w metodyce nauczania języka polskiego jako ojczystego – służyło również integracji środowiska nauczycielskiego na Bukowinie. Dało też poczucie więzi i wspólnego celu, jakim jest utrzymanie i promocja polskości poza granicami Ojczyzny.

Założenia projektu pomocowo-edukacyjnego
„Dzieci Bukowiny”
I. Uzasadnienie projektu

Mniejszość polska, licząca blisko 10 tys. osób, skupiona jest głównie w kilkunastu wsiach północno-wschodniej Rumunii, na terenie Bukowiny.

Wywodząca się z osadnictwa sprzed ponad 200 lat ludność zachowała język polski, obyczaje i wiarę przodków. Działają tu instytucje utrwalające związek z polskością – przede wszystkim stowarzyszenia Związku Polaków „Dom Polski”, katolickie parafie prowadzone przez księży – Polaków, szkoły z nauczaniem języka, historii i kultury polskiej.
Zamieszkała na terenach podgórskich ludność żyje z rolnictwa i hodowli, jednakże niewielkie skrawki nieurodzajnej ziemi nie wystarczają do utrzymania wielodzietnych rodzin. Region dotknięty strukturalnym bezrobociem nie daje możliwość zatrudnienia, głęboki kryzys obejmuje opiekę zdrowotną i szkolnictwo. Budynki szkolne w „polskich” wioskach wymagają renowacji. Szkołom i przedszkolom potrzeba nowego wyposażenia, materiałów i pomocy szkolnych.
Naukę w szkołach Bukowiny pobiera blisko 700 dzieci i młodzieży polonijnej. Efekt ogólny nauczania jest niski i nie odpowiada w pełni wymogom nowego rynku pracy. Bolesnym dla Polonii jest fakt, że najsłabsze wyniki w edukacji mają dzieci ze środowisk, w których najlepiej zachował się język i obyczaj polski, z drugiej jednak strony tam właśnie najdotkliwiej kumulują się niedostatki szkolnictwa i warunków bytowych. Dotychczasowe środki zaradcze w oparciu o fundusze polskich organizacji rządowych i pozarządowych („Wspólnota Polska”, fundusze konsularne, okazjonalne donacje) nie stanowią wystarczającej podstawy dla niezbędnych działań długofalowych.
Podkreślić należy, iż rząd rumuński znacząco wspiera pracę Związku Polaków w Rumunii oraz edukację w szkołach, gdzie uczą się Polacy.
Program „Dzieci Bukowiny” jest próbą dalszego wsparcia szans dzieci i młodzieży w tych odległych i pięknych miejscowościach. Adresowany jest do całej społeczności lokalnej.
Sytuacja wymaga obecnie skupienia wysiłków w czasie i wokół konkretnych celów. W przeciwnym razie Polonii na Bukowinie grozi stagnacja i, co za tym idzie, kryzys, połączone z odpływem najlepszych sił.
Program adresowany jest więc do wszystkich instytucji i osób dobrej woli zarówno w Polsce, jak i w Rumunii.
Projekt powstał na podstawie długoletnich doświadczeń w pracy z Polonią na terenie Bukowiny ze strony Ambasady i Związku Polaków w Rumunii i uwzględnia konkretne potrzeby i uwarunkowania, w jakich żyje polska mniejszość narodowa w Rumunii.II. Projekt pomocowo – edukacyjny „Dzieci Bukowiny”
1. Podmiotem projektowanych działań są dzieci z wieloetnicznych społeczności Bukowiny, uczące się wspólnie w „polskich” szkołach regionu w miejscowościach:

• Nowy Sołoniec
• Pojana Mikuli
• Plesza
• Moara Nică (Bułaj)
• Kaczyka
• Paltinoasa
• Gura Humorului
• Siret
• Suczawa

We wszystkich tych szkołach dzieci polonijne uczą się języka, literatury ojczystej oraz polskiej historii i tradycji. Pozostałe przedmioty nauczane są w języku rumuńskim. Klasy są wieloetniczne, w większości klas przeważa młodzież polskiego pochodzenia.

2. Celem projektowanych działań – prowadzonych równolegle w wielu zakresach – jest poprawa warunków edukacyjnych w szkołach.

Cele szczegółowe:

Podwyższanie kwalifikacji kadry nauczycielskiej:
– systematyczny udział kadry nauczającej w kursach metodycznych,
– zwiększony nadzór metodyczny instytucji oświatowych,
– gratyfikacje motywujące do pracy w tamtejszych trudnych warunkach: stypendia, wymiany nauczycieli, kursy wakacyjne itp.

Poprawa wyposażenia klas i gabinetów przedmiotowych w pomoce naukowe i metodyczne:
– kompletowanie wyposażenia specjalistycznych gabinetów przedmiotowych (fizycznych, chemicznych, języka polskiego itp),
– stworzenie podstaw materialnych do wprowadzenia nowoczesnych technik nauczania bazujących na sprzęcie AV, komputerach, rzutnikach itp.

Poprawa bazy materialnej szkolnictwa:
– przeprowadzenie koniecznych prac adaptacyjnych i remontowych pomieszczeń szkolnych i przedszkolnych dla poprawy warunków nauczania,
– uzupełnienie i wymiana podstawowego wyposażenia klas szkolnych (stoliki, ławki, regały, szafy, tablice, gablony itp),
– budowa nowych szkół (Pojana Mikuli i Plesza).

Poprawa dostępu do edukacji:
– wzmocnienie akcji stypendialnej w celu umożliwienia polonijnym absolwentom szkół podstawowych zdobywania wykształcenia zawodowego w szkołach miejskich (koszty dojazdów, internatu podręczników itp.),
– ustanowienie stypendiów pozwalających na studia w Rumunii (m. in. studia polonistyczne) – forma komplementarna dla systemu stypendiów rządowych dla Polonii na studia w Polsce. Studia miejscowe w większym stopniu rozwiązują problem adaptacji do miejscowych warunków i problem zachowania więzi ze środowiskiem polonijnym.

Bezpośrednia pomoc medyczna i humanitarna dla młodzieży:
– akcja dożywiania dzieci w szkołach,
– poprawa warunków nauki w domach,
– doposażenie wiejskich ośrodków zdrowia w nowoczesnych sprzęt medyczny,
– dostarczenie materiałów i lekarstw dla prowadzenia akcji profilaktycznych,
– współpraca polskich lekarzy w terenie.

Pogłębianie tożsamości oraz wzajemnych związków międzykulturowych:
– utworzenie sieci szkół partnerskich,
– wakacyjne wymiany międzyszkolne z Polską,
– wspólne zawody sportowe, turystyka,
– wymiana młodzieży w ramach możliwości struktur kościelnych (parafialnych, zakonnych, duszpasterskich) w celach religijnych i ogólnych pomocowych.

III. Założenia realizacyjne projektu:

Realizacja programu opiera się na założeniu współpracy z rumuńskimi partnerami; współfinansowanie przez stronę polską koniecznych zmian wg pkt. II/2 zapewnia również korzyści dla kształconych w tych szkołach dzieci rumuńskich i innych narodowości. Wstępne uzgodnienia z władzami woj. Suczawa potwierdzają, że można będzie liczyć na życzliwą współpracę.
Koordynowaniem działalności w ramach Projektu zajmuje się Wydział Konsularny Ambasady RP w Bukareszcie – do czasu ewentualnego ukonstytuowania się Fundacji „Dzieci Bukowiny”. Wydział Konsularny Ambasady formułuje i przedstawia konkretne programy działań – we współpracy ze Związkiem Polaków w Rumunii „Dom Polski”, nauczycielami, parafiami katolickimi i tutejszymi władzami oświatowymi. W okresie poprzedzającym utworzenie Fundacji – dla zachowania ciągłości działań – Ambasada udostępnia swoje konto dla darowizn. Wydatki z tego konta będą realizowane na cele określone przez Donatora. Cele Projektu zgodne są ze statutową działalnością konsularną. Negocjowana jest możliwość udostępnienia kont przez innych Partnerów Projektu, m.in. organizacje humanitarne. Ofiarodawca będzie miał możliwość otrzymania potwierdzenia wpłaty na cele humanitarne. Dary rzeczowe zostaną przekazane bezpośrednio, zgodnie z wolą ofiarodawcy.

Zrealizowane założenia

2002

inwestycje w dwóch największych szkołach w Nowym Sołońcu i Pojanie Mikuli, w których zainstalowano centralne ogrzewanie i przeprowadzono remonty sanitariatów. W Pojanie Mikuli, w wyniku prac budowlanych powstała dodatkowa sala szkolna, z przeznaczeniem na gabinet językowy, który Związek Polaków wyposażył w nowoczesne meble szkolne;

III edycje Letniej Szkoły Języka Polskiego w Wolbromiu dla uczniów Szkoły Postawowej w Kaczyce, wymiana międzyszkolna dla uczniów Szkoły Podstawowej w Wikszanach;
współpraca z bukareszteńskim szpitalem Marii Skłodowskiej-Curie – akcje diagnozowania dzieci z problemami zdrowotnymi z wiejskich bukowińskich środowisk i leczenie w Bukareszcie;
Doroczne przedstawienia oferowane przez teatry lalkowe z Polski dla dzieci na początek i koniec roku szkolnego;
system nagród dla najlepszych uczniów na zakończenie roku szkolnego.
system gratyfikacji najaktywniejszych nauczycieli wszystkich przedmiotów.2003
wyposażenie gabinetów informatycznych w szkołach Nowym Sołońcu, Pojanie Mikuli i Kaczyce w nowoczesny sprzęt komputerowy; wyposażenie wszystkich szkół ujętych w programie oraz przedszkoli w podstawowy sprzęt audiowizualny; stałe doposażanie gabinetów języka polskiego w podręczniki i pomoce dydaktyczne;
system stypendialny dla absolwentów szkół podstawowych, umożliwiający najuboższym kontynuację nauki na poziomie szkół średnich, licealnych i zawodowych;
współpraca w ramach projektu z władzami samorządowymi i oświatowymi, w ramach której w szkołach w Nowym Sołońcu, Pojanie Mikuli i Kaczyce dzięki pomocy lokalnych władz przystosowano gabinety informatyczne na przyjęcie sprzętu komputerowego. W Nowym Sołońcu umeblowano gabinet języka polskiego;
doroczne konferencje metodyczne dla nauczycieli i dyrekcji szkół uczestniczących w projekcie, podnoszace kwalifikacje nauczycieli w zakresie nowoczesnych metod nauczania organizowane przez Wojewódzki Inspektorat Szkolny we współpracy ze Związkiem Polaków w Rumunii i Wydziałem Konsularnym Ambasady RP w Bukareszcie;
współpraca z metodykami z Polonijnego Centrum Nauczycielskiego w Lublinie, którzy w ramach projektu czterokrotnie przeprowadzili szkolenia dla nauczycieli języka polskiego, nauczania początkowego i przedszkolnego na Bukowinie;
program dożywiania dzieci w Szkole Podstawowej i przedszkolu w Pleszy realizowany z donacji Polonii amerykańskiej;
wyprawki szkolne dla najuboższych uczniów klas przedszkolnych i klas pierwszych.2005/2006
remont i przystosowanie budynku Domu Polskiego w Pojanie Mikuli na przedszkole; wprowadzenie nauczania języka polskiego w 4 przedszkolach; wyposażenie 7 przedszkoli w nowe meble, pomoce dydaktyczne i zabawki.
IV konferencja metodyczna w ramach projektu na temat bilingwizmu z udziałem prof. Władysława Miodunki.Wspomagane w ramach projektu „Dzieci Bukowiny” działania Związku Polaków w Rumunii dla dzieci i młodzieży uczącej się w szkołach z nauczaniem języka polskiego:
konkursy recytatorskie polskiej poezji, konkursy plastyczne, Festiwal Jasełek, kolonie o profilu teatralnym, półkolonie letnie w wiejskich środowiskach bukowińskich
działalność sportowego Klubu Olimpijczyka „Bukowina” (doroczne turnieje piłki nożnej, tenisa stołowego)
IV edycje programu „Szansa dla maturzystów” – cyklu bezpłatnych korepetycji z przedmiotow maturalnych
kursy orientacji zawodowej i program „Moja pierwsza praca” dla studentów i maturzystów