Nowy Sołoniec

Nowy Sołoniec (rum. Soloneţu Nou) – to spora wieś w gminie Kaczyka w okręgu Suczawa. Jest największą na Bukowinie rumuńskiej, zamieszkałą zwarcie przez Polaków, tzw. górali czadeckich. Mieszkańcy Nowego Sołońca mają bardzo silne poczucie polskiej tożsamości. Sąsiadują z Ukraińcami wyznania greckokatolickiego z przysiółka Majdan.

Przodkowie obecnie mieszkających tu górali polskich na Bukowinę przybyli w 1803 r. z ziemi czadeckiej, ną którą trafili ze Śląska i Małopolski w XV i XVI wieku. Na Bukowinie osiedlili się w okolicach Czerniowiec, między innymi w Kaliczance, Tereblaczach, Starej Hucie i Hlibokiej. W poszukiwaniu nowych terenów do zasiedlenia, część z nich przeniosła się na południową Bukowinę. Tak powstały wsie Nowy Sołoniec, Plesza i Pojana Mikuli.

Rodziny góralskie z Hlibokiej osiedliły się nad potokiem Sołoniec w 1834 r. Otrzymali ziemię, głównie pastwiska i lasy i tak praktycznie na „surowym korzeniu” powstał Nowy Sołoniec. Górale stopniowo zagospodarowywali otrzymaną ziemię i liczba mieszkańców z czasem zwiększyła się. Z powodu przeludnienia kilkanaście rodzin z Nowego Sołońca do 1895 r. wyemigrowało do Brazylii, a począwszy od 1896 r. wraz z rodzinami góralskimi z Pojany Mikuli i Pleszy migrowali do Bośni.

Liczba mieszkańców Nowego Sołońca rosła: w 1880 roku zamieszkiwało tu 648 osób, w 1890 – 725, w 1900 – 871, w 1910 – 813, w 1930 – 900, a w 1949 – 958 (według badacza górali czadeckich Mariana Gotkiewicza). Pierwsza wojna światowa przyniosła istotne zmiany: monarchia austro-węgierska przestała istnieć, Bukowina włączona została do Wielkiej Rumunii, nastała rumuńska państwowość, język rumuński stał się urzędowym. Nowe władze podjęły działania wynaradawiające mniejszości narodowe, prowadzące do szybkiej asymilacji, obligowały urzędników, nauczycieli i funkcjonariuszy do znajomości języka rumuńskiego, rozpoczęły akcję likwidacji szkolnictwa mniejszościowego. Dzięki ustawie o szkolnictwie prywatnym udawało się w pewnym stopniu organizować nauczanie języka polskiego na Bukowinie, między innymi w Nowym Sołońcu.

Podczas drugiej wojny światowej, w 1944 r. w pobliżu Pleszy na wiele tygodni ustalił się front. Mieszkańców Nowego Sołońca ewakuowano do północnej Bukowiny, po kilku miesiącach po powrocie zastali zburzone i splądrowane gospodarstwa. W latach 1946-1947 w ramach akcji reemigracji do Polski wyjechało 523 mieszkańców Nowego Sołońca. Pozostało 527 osób. Kolejne lata przyniosły nacjonalizację gospodarstw, przejęcie lasów przez państwo i trudne warunki życia w komunistycznej rzeczywistości.

W Nowym Sołońcu obecnie mieszka około 700 osób. Posługują się na co dzień gwarową odmianą języka polskiego, polszczyzny literackiej używając w kościele. W centrum wsi stoi okazały Dom Polski, funkcjonuje jako siedziba polskiej organizacji – filii Związku Polaków w Rumunii i miejsce jej działalności. Ma sporą salę ze sceną, a także pokoje gościnne na około 25 osób. Oprócz tego także wiele gospodarstw we wsi oferuje noclegi i gościnę.

W Domu Polskim działa zespół górali czadeckich „Sołonczanka”, istniejący od 1991 r. W repertuarze ma głównie lokalne czadeckie tańce, pieśni i obrzędy ludowe, ale także polskie tańce narodowe i pieśni ludowe, religijne czy biesiadne.

Bardzo ważnym miejscem jest kościół pw. Zesłania Ducha Świętego, stanowiący, obok Domu Polskiego i szkoły, nieodzowny element w życiu mieszkańców, który zawsze odgrywał bardzo ważną rolę dla zachowania ich tożsamości narodowej. Obecnie to jedyny na Bukowinie i w Rumunii kościół, w którym życie religijne odbywa się w całości po polsku.

W Nowym Sołońcu działa Szkoła Podstawowa im. Henryka Sienkiewicza. To rumuńska szkoła, z rumuńskim językiem wykładowym, prowadząca nauczanie języka polskiego. Polskiego jako ojczystego uczy miejscowy nauczyciel. Uczą się go się wszyscy uczniowie sołonczańskiej szkoły.

Do Nowego Sołońca prowadzi solidna, betonowa droga, wybudowana przez rumuńskie władze jako spłata części długu Rumunii względem Polski, za pierwszej kadencji prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego. Prezesem miejscowej filii Związku Polaków w Rumunii jest Ana Zielonka, jednocześnie wieloletni kierownik zespołu „Sołonczanka”.